Cmen­tarz ewangelicko-augsburski 
w Alek­sandrowie Łódzkim

Cmen­tarz ewan­gelicki w Alek­sandrowie Łódzkim położony jest w cen­trum miasta, przy ulicy Wojska Pol­skiego 44/48. Wyty­c­zony został w 1821 roku i jest wciąż czynny. W XIX wieku cmen­tarz zaj­mował znacznie więk­szy obszar, ze względu na domin­u­jący w Alek­sandrowie odsetek mieszkańców wyz­na­nia ewan­gelick­iego. Jeszcze w roku 1896, staraniem pas­tora Edmunda Holza, protes­tancka część została posz­er­zona i otoc­zona murem. Po wojnie parafia ewan­gelicka straciła więk­szość swoich członków, a nekropo­lia zaczęła niszczeć. W roku 1975 oraz 1988, więk­sza część zde­wastowanej i opuszc­zonej nekropolii została zlik­wid­owana i włąc­zona w granice pow­ięk­sza­jącego się cmen­tarza rzym­skoka­tolick­iego. Paradok­sal­nie, najs­tarszy nagrobek na cmen­tarzu, okazały grobowiec założy­ciela tute­jszej parafii ewan­gelick­iej pas­tora Fry­deryka Tuve, znalazł się po stronie katolick­iej. Spaceru­jąc po tej części alek­sandrowskiej nekropolii możemy znaleźć jeszcze kilka innych niemiec­kich nagrobków, w tym groby trzech protes­tanc­kich księży – Hen­ryka Augusta Rauha (180671), Daw­ida Juliusza Buse (18801947) i Agusta Schutera (18541912).

O dawnej świet­ności cmen­tarza przy­pom­ina dziś strzelista, neogo­ty­cka brama z nieo­tynkowanej cegły, wznie­siona w lat­ach 30 XX wieku. Wciąż możemy też oglą­dać spore frag­menty starych murów cmen­tarnych (od zachodu i połud­nia) oraz kilka dużych grobow­ców rodzin­nych. Po lewej stronie bramy wznosi się dom przed­pogrze­bowy, pier­wot­nie zbu­dowany z surowej cegły, później – pokryty tynkiem. Do dzisiaj odby­wają się w nim nabożeństwa dla alek­sandrowskiej gminy ewan­gelick­iej. Warto również zwró­cić uwagę na zna­j­du­jące się po prawej stronie bramy, zbu­dowane w tym samym stylu architek­ton­icznym, budynki gospo­dar­cze. Mimo iż nie pełnią funkcji reprezen­ta­cyjnych, po przeprowad­zonej w 2014 roku renowacji, prezen­tują się bardzo okazale.

Na cmen­tarzu możemy znaleźć także kwa­terę wojenną niemiec­kich żołnierzy z 1916 roku, poległych pod­czas Oper­acji Łódzkiej w 1914 roku.

 

Grobowiec pas­tora Tuve

PIer­wsze ze zdjęć pokazuje jak wyglą­dał grób pas­tora Tuve praw­dopodob­nie w lat­ach 20-tych XX wieku (źródło: Artur Schmidt, Jubilaumss­chrift anlasslich der Jahrhun­dert­feier der ev-luth Kirche zu Alexandrow 18281928 ). Kole­jne zdję­cia (23) pokazują to samo miejsce współcześnie (2015) oraz odrestau­rowany nagrobek (zdję­cia 45) wznie­siony w innym miejscu cmen­tarza.

Nawet na cmen­tarzu przy ul. Ogrodowej w Łodzi (założonym w lat­ach 50. XIX wieku) nie zna­jdziemy tak starego nagrobka jak na cmen­tarzu w Alek­sandrowie. Duży, murowany grobowiec Friedricha Tuve wys­taw­iony został w 1830 roku przez syna pas­tora – kupca i autora kro­niki rodzin­nej – Karola Tuve. Po reg­u­lacji granic cmen­tarza ewan­gelick­iego w lat­ach 19751988, grób pier­wszego alek­sandrowskiego pas­tora znalazł się po stronie katolick­iej, tuż za siatką dodziela­jącą nekropolie obu wyz­nań. W 2011 roku, staraniem Towarzystwa Przy­jaciół Alek­sandrowa Łódzkiego oraz Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Alek­sandrowie Łódzkim, grób został zrekon­struowany w pier­wot­nym ksz­tał­cie, ale po obec­nej protes­tanck­iej stronie cmen­tarza. Stary, ory­gi­nalny nagrobek pozostaw­iono na dawnym miejscu. Relacja z etapów rekon­strukcji oraz uroczys­tego poświęce­nia grobowca można obe­jrzeć na stronie TPA.

 


Tomasz Pietras, Zapom­ni­any grób pas­tora Tuve [w:] www.warsztathistoryka.uni.lodz.pl

Andrzej Benedykt Kuropatwa, Cmen­tarz ewan­gelicki w Alek­sandrowie Łódzkim [w:] Alek­san­drów wczo­raj i dziś, Alek­san­drów Łódzki 2003

Krzysztof Paweł Woź­niak, Niemiecka społeczność Alek­sandrowa do 1918 r. [w:] Alek­san­drów wczo­raj i dziś. Rocznik XXV, Alek­san­drów Łódzki 2007

Anna Lewkowska, Woj­ciech Wal­czak, Zabytkowe cmen­tarze i mogiły w Polsce. Wojew­ództwo łódzkie, Warszawa 1999

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 
Dawniej cmen­tarz był wspólny
dla wszys­t­kich chrześ­ci­jan, oprócz
kato­lików również dla…
»»
 
Po raz pier­wszy zaz­nac­zono go
na planie fol­warku Borki z 1801 roku
w rejonie dzisiejszych…
»»
 
Trudno określić pier­wotne rozmi­ary
tej małej nekropolii, jed­nak była
ona z pewnoś­cią…
»»
 
Do bazpłat­nego nada­nia ziemi
pod cmen­tarz, Starzyński
zobow­iązał się w umowie…
»»
 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa