Koś­ciół ewangelicko-augsburski 
w Alek­sandrowie Łódzkim

aleksandrow swiatynia2

Budynek koś­cioła ewangelicko-augsburskiego w Alek­sandrowie Łódzkim wznie­siono blisko 200 lat temu przy zachod­niej pierzei rynku. Poza niezbęd­nymi pra­cami kon­ser­wa­torskimi, jego bryła od momentu pow­sta­nia nie ule­gała żad­nym prze­bu­dowom. Budowę świą­tyni zainicjował w 1827 roku pas­tor Fry­deryk Tuve. Wspar­cie właś­ci­ciela miasta (Rafał Bratoszewski pokrył połowę kosztów budowy koś­cioła) oraz ofi­arność parafian umożli­wiła szy­bkie zakończe­nie budowy i uroczyste poświęce­nie świą­tyni już w pier­wszy dzień świąt Bożego Nar­o­dzenia 1828 roku. Odd­anie do użytku okaza­łej, murowanej świą­tyni zakończyło pro­ces reor­ga­ni­za­cji parafii ewan­gelick­iej, której siedz­ibę prze­nie­siono do Alek­sandrowa z pob­liskiej Brużycy.

Pro­jek­tan­tem świą­tyni był Gabriel Boni­facy Witkowski. Architekt w lat­ach 18291837 pełnił funkcję budown­iczego wojew­ództwa mazowieck­iego, pro­jek­tu­jąc liczne świą­tynie i ratusze miejskie, m. in. w Łodzi, Kut­nie, Łow­iczu, Sochaczewie, Rawie Mazowieck­iej i Skierniewicach.

Koś­ciół zbu­dowany jest w stylu klasy­cysty­cznym na planie pros­tokąta o wymi­arach 32 × 14 m. Elewację podzielono rzę­dem pilas­trów oraz trzema rzę­dami półokrągłych i pros­tokąt­nych okien. Na fasadzie świą­tyni zna­j­dują się dwa narożne ryza­l­ity mieszczące klatki schodowe prowadzące na dwukondy­gna­cyjne empory. Z zewnątrz ryza­l­ity ozdo­bione są półkolistymi niszami (wewnątrz zna­j­dują się drew­ni­ane wazony), oraz zwieńc­zone czterospad­owymi dachami. Na szczy­tach ryza­l­itów ustaw­iono krzyże. Główne, dwuskrzy­dłowe drzwi usy­tuowano między dwoma kolum­nami, które wraz z pilas­trami podtrzy­mują belkowanie wyko­nane w stylu doryckim. Nad wejś­ciem umieszc­zono płasko­rzeźbę przed­staw­ia­jącą otwartą Bib­lię i krzyż oraz niewielkie, półokrągłe okno. W górnej kondy­gnacji, na płaszczyźnie ściany szczy­towej zwraca uwagę wysokie okno, zegar oraz dwie płasko­rzeźby Nike. Całą budowlę wieńczy schod­kowy szczyt zwieńc­zony krzyżem. Trójs­pad­owy dach przykryto dachówką, a w późniejszych lat­ach blachą.

Archi­walne fotografie pochodzą z pub­likacji: Artur Schmidt, Jubi­laumss­chrift anlasslich der Jahrhun­dert­feier der ev-luth Kirche zu Alexandrow 18281928 oraz ze strony www.heimat-bilder.de

Wnętrze zboru, oprócz głównej nawy posi­ada dwie nawy boczne wypełnione dwupiętrowymi, drew­ni­anymi empo­rami, gwaran­tu­ją­cymi miejsca siedzące dla więk­szej ilości wiernych. Empory wsparto na fila­rach zakońc­zonych styl­i­zowanymi kapite­lami w stylu jońskim i romańskim. Sufit jest płaski, nieco wyższy w nawie głównej, gdzie zaw­ies­zono trzy pokaźne żyran­dole oświ­et­la­jące wnętrze koś­cioła. Po obu stronach prezbi­terium zbu­dowano pros­tokątne zakrystie; za ścianą ołtar­zową zmieszc­zono klatki schodowe prowadzące na empory i na ambonę nad ołtarzem. Od strony ulicy Łęczy­ck­iej zna­j­dowały się również wejś­cia boczne, prowadzące wprost na klatki schodowe na empory. Nad wejś­ciem, na wysokości empor wydzielono miejsce na chór i organy, wsparte na ceglanych kolum­nach zakońc­zonych jońskimi głowicami. Organy zaku­pi­one zostały w 1876 roku przez pas­tora Hein­richa Zan­dera i zastąpiły starą fis­mar­monię. Niestety, nie przetr­wały do naszych cza­sów.

W 1922 zamon­towano w koś­ciele nowe dzwony, a w lat­ach 192630 miały miejsce ostat­nie przed wojną prace remon­towe i kon­ser­wa­torskie. Po 1945 roku budynek został wydzierżaw­iony przez rzym­skoka­tolicką parafię Świętego Rafała Archan­ioła i stał się koś­ciołem fil­ial­nym pod wezwaniem Świętego Stanisława Kostki. Niestety, po blisko 50 lat­ach, na skutek pogorsza­jącego się stanu tech­nicznego, koś­ciół został zamknięty. Opuszc­zony budynek zaczął być szabrowany i dewastowany przez wan­dali. Sytu­acja trwała aż do roku 2004, kiedy to staraniem katolick­iego księdza, Jacka Stasi­aka, rozpoczął się remont koś­cioła. Budynek został odku­pi­ony od gminy ewan­gelick­iej za sym­bol­iczną złotówkę, i przek­sz­tał­cony w dom eku­meniczny, zgod­nie z życze­niem ewan­gelick­iego biskupa Mieczysława Cieślara. Oprócz niedziel­nych mszy świę­tych, w koś­ciele odby­wają się kon­certy, wys­tawy i spotka­nia, o czym szerzej infor­muje strona fun­dacji opieku­jącej się tym zabytkiem.

 


Helena Tukaj, Janusz Wró­bel, Alek­san­drów Łódzki. Zarys dziejów 18161948,
Alek­san­drów Łódzki 1992

Andrzej Benedykt Kuropatwa, Dzieje koś­cioła ewan­gelick­iego, Alek­san­drów wczo­raj i dziś, 2003

Andrzej Benedykt Kuropatwa, Kole­jna rocznica świą­tyni eku­m­enizmu, Czter­dzieści i cztery,
Nr 25 (429) 21 grud­nia 2012 r.

Andrzej Benedykt Kuropatwa, Świą­ty­nia eku­m­enizmu  a jed­nak cud się zdarzył,
Alter­natywy 44, wrze­sień 2011

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 
Pier­wot­nie kon­stan­tynowski
koś­ciół ewan­gelicki prezen­tował
się znacznie skrom­niej…
»»
 
Gmach wznie­siony został dzięki
pomocy właś­ci­cieli Pod­dębic
– rodz­iny Zakrzews­kich…
»»
 
Niewielki zbór prze­nie­siono tu
z Rudy Bugaj lub, jak chcą inne
źródła, z Alek­sandrowa…
»»
 
Koś­ciół w Rudzie sto­sunkowo
krótko służył ewan­ge­likom
z Brużycy i okolic…
»»
 
Wiadomo, że tute­jszy koś­ciół
wznie­siono w 1854 roku. Był to
praw­dopodob­nie…
»»
 
Strzelisty, neogo­ty­cki gmach
który możemy oglą­dać dzisiaj
przy ulicy 1-go Maja…
»»
 
Fasada ozdo­biona jest wysokim
portykiem wspar­tym na czterech
korync­kich kolum­nach…
»»
 
Nad wejś­ciem zna­j­duje się
betonowa tablica z cytatem
z Pisma Świętego…
»»
 
Wznie­siony w 1826 roku koś­ciół
był pier­wszą murowaną świą­tynią
ewan­gelicką w okręgu…
»»
 
Pomysło­dawcą budowy był
Daniel Goltz, miejs­cowy
kupiec i właś­ci­ciel…
»»
 
Tuż po wojnie, nieukońc­zony
koś­ciół prze­jęty został przez Zakon
Karmelitów Bosych…
»»
 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa