Koś­ciół ewangelicko-augsburski 
w Kon­stan­tynowie Łódzkim

konstantynow-kosciol

Dawny koś­ciół ewan­gelicki w Kon­stan­tynowie Łódzkim, (niegdyś pod wezwaniem Jana Chrz­ci­ciela, dzisiaj – Józefa Robot­nika) pier­wot­nie wyglą­dał znacznie skrom­niej. Świą­ty­nia została wznie­siona w lat­ach 182634 według pro­jektu Lud­wika Bethiera jako murowany, jed­non­a­wowy budynek o wymi­arach 21 (dłu­gość) na 13 (sze­rokość) i 7 (wysokość) metrów. Wspar­cia finan­sowego dla budowy świą­tyni udzielił właś­ci­ciel Kon­stan­tynowa – Mikołaj Krzy­wiec Okołow­icz, jed­nak uczynił to z pewnymi opo­rami. Umowa zawarta w 1821 roku pomiędzy pier­wszymi osad­nikami a Okołow­iczem zaw­ier­ała punkt mówiący o budowie koś­cioła ewan­gelick­iego. Warunk­iem, jaki musieli spełnić koloniści, było wys­taw­ie­nie w Kon­stan­tynowie 75 domów, co stało się dość szy­bko, bo już w roku 1825. Mimo to dziedzic nie przys­tąpił do budowy świą­tyni, i dopiero list wysłany przez ewan­ge­lików do samego cara Alek­san­dra I z prośbą o wspar­cie, skłonił go do rozpoczę­cia pracy.

Mikołaj Okołow­icz dostar­czył 100 000 sztuk cegieł oraz innych mate­ri­ałów budowlanych, bezpłat­nie wyz­naczył również plac pod koś­ciół i ple­banię. Budowa trwała dość długo, poświęce­nie i odd­anie świą­tyni wiernym nastąpiło 14 XII 1834 roku. W sąsiedztwie wybu­dowano również murowaną, krytą gontem pas­torówkę. Zanim skońc­zono budowę zboru, przez 13 lat (18211834) wszelkie uroczys­tości relig­ine (śluby, chrzty, msze żałobne) odpraw­iano w koś­ciele katolickim w Kaz­imierzu nad Nerem. Pier­wszym opiekunem społeczności kon­stan­tynowskiej był brużycko-aleksandrowski pas­tor Fry­deryk Tuve. W 1826 roku nowopow­stała gmina ewan­gelicka wybrała włas­nego pas­tora – Got­fryda Zyg­munta Rothera.

Kościół ewangelicki w Konstantynowie tuż przed pierwszą wojną światową

Koś­ciół ewan­gelicki po pier­wszej prze­bu­dowie,
tuż przed I wojną świa­tową. Źródło: Fotopol­ska
(dostęp: 18 czer­wca 2015 r.).

Pod koniec XIX wieku kon­stan­tynowski koś­ciół uległ znacznym zmi­anom. Od frontu dobu­dowano wieżę dzwon­niczą nakrytą spicza­stym chełmem a elewacji nadano cechy rene­san­sowe. Niestety, koś­ciół w nowej formie przetr­wał zaled­wie dwie dekady. W cza­sie I wojny świa­towej Kon­stan­tynów znalazł się na linii frontu; w wyniku dzi­ałań wojen­nych dużym uszkodzeniom uległy dwie najwięk­sze kon­stan­tynowskie świą­tynie: katolicka i ewan­gelicka. Wojska niemieckie prowadz­iły ostrzał wież koś­ciel­nych, w których umieszc­zone były punkty obserwa­cyjne rosyjskiej arty­lerii. Katolicka świą­ty­nia została zbom­bar­dowana, podob­nie ewan­gelicka; po wieży pozostały tylko gołe mury, a nawy koś­cielne zostały do połowy zwalone. Ucier­pi­ała również ple­ba­nia, uszkod­zona przez pociski armat­nie, a następ­nie splądrowana. Zniszc­zony koś­ciół protes­tancki przez wiele lat pozostawał w ruinie. Wprawdzie w 1923 roku świą­ty­nia doczekała się nowego kor­pusu (według pro­jektu Józefa Kabana), jed­nak wyposaże­nie kom­ple­towano aż do lat 30, głównie dzięki darow­iz­nom wiernych.

Nowy kor­pus, niez­nacznie zmieniony, możemy oglą­dać do dzisiaj; najwięk­szym przek­sz­tałce­niom uległo zwieńcze­nie wieży i dach. Wnętrze podzielono na trzy nawy, a nad nawami utwor­zono balkony. Nad głównym wejś­ciem zobaczyć można balkon chóru muzy­cznego. Ołtarz główny stoi w półkolis­tej absy­dzie; dwa ołtarze zna­j­dują się również w zwieńcze­niu naw bocznych. Prezbi­terium ozdo­bione jest mal­owidłami ści­en­nymi z wyobraże­ni­ami czterech ewan­ge­listów. Ostat­nie ewan­gelickie nabożeństwo odbyło się tu w sty­czniu 1945 roku. Po wojnie, od uszczu­plonej liczeb­nie parafii ewangelicko-augsburskiej, świą­tynię prze­jęła parafia rzym­skoka­tolicka.

Ostat­nie renowacje miały miejsce w lat­ach 20092014. Dzięki staran­iom pro­boszcza Krzysztofa Wlazło, wyko­nano szereg prac remon­towych, wśród których należy wspom­nieć o wymi­anie części więźby dachowej, położe­niu nowej dachówki czy wyko­na­niu zewnętrznej elewacji całego budynku (wcześniej otynkowana była tylko wieża i fron­towa ściana). 6 października 2011 roku koś­ciół wraz z otocze­niem wpisany został do rejestru zabytków.

 


Urszula Kurz, Rafał Leszczyński, Koś­cioły archi­diecezji łódzkiej: nasze dziedz­ictwo, tom 1, Łódź 2010

Maria Nartonowicz-Kot (red), Kon­stan­tynów. Dzieje miasta, Łódź 2006

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 
Koś­ciół w Rudzie sto­sunkowo
krótko służył ewan­ge­likom
z Brużycy i okolic…
»»
 
Strzelisty, neogo­ty­cki gmach
który możemy oglą­dać dzisiaj
przy ulicy 1-go Maja…
»»
 
Fasada ozdo­biona jest wysokim
portykiem wspar­tym na czterech
korync­kich kolum­nach…
»»
 
Wznie­siony w 1826 roku koś­ciół
był pier­wszą murowaną świą­tynią
ewan­gelicką w okręgu…
»»
 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa