Towarzystwo Schlösserowskiej przędzalni bawełny i tkalni w Ozorkowie

ozorkow fabryka schlosserowska

Na tere­nie dawnej fab­ryki pozostały jedynie zru­jnowane budynki wieży ciśnień i siłowni.

W 1894 roku zaw­iązano w Ozorkowie Towarzystwo Akcyjne, w którego skład wchodzili członkowie rodziny Schlösserów: Natalia (wdowa po Karolu), jej szwagierka Matylda (wdowa po Hen­ryku) i Karol Schlösser (syn Hen­ryka i Natalii). Z biegiem czasu w gronie akcjonar­iuszy znaleźli się również Jan­nas­zowie – Władysław i Kon­stanty, oraz jeden z najwięk­szych łódz­kich prze­mysłow­ców, Edward Herbst. Do budowy nowej, trójwydzi­ałowej fab­ryki przys­tą­pi­ono w 1895 roku. Maszyny przędzal­nicze zamówiono w Anglii, zaś maszynę parową o mocy 600 KM oraz kotły parowe w Szwa­j­carii. Kierown­ikiem budowy został Bro­nisław Sła­boszewicz.

Postanowiono, że nowe zakłady pow­staną na Strze­blewie, ale nie w miejscu starej fab­ryki wznie­sionej przez Hen­ryka Schlössera (teren obec­nego sta­dionu), ale bardziej na zachód. Początkowo budowa szła bardzo sprawnie. Już w sierp­niu 1895 ukońc­zono budowę wieży ciśnień, a we wrześniu 1896 roku uru­chomiono przędzal­nię. Nieco dłużej trwała budowa tkalni i wykończalni. Grząski teren spraw­iał duże trud­ności przy staw­ia­niu kom­ina fab­rycznego. Grunt wyma­gał odwod­nienia i wyrów­na­nia. Na potrzeby prze­wozu gruzu i ziemi położono kilka­set metrów toru i zaku­pi­ono kilka wag­onów do trans­portu. Kilka lat zajęło również uzu­peł­ni­anie parku maszynowego. Warto zaz­naczyć, iż fab­ryka wyposażona była w urządzenia prze­ci­w­pożarowe z automaty­czną syg­nal­iza­cją i urządzeni­ami wod­nymi, a powi­etrze w przędzalni było sztucznie naw­ilżane. Pełną moc pro­duk­cyjną zakład osiągnął w roku 1903.

 

Pełną parą

ozorkow fabryka archiwalne

Imponu­jąca panorama zabu­dowań fab­rycznych Towarzystwa Schlösserowskiej przędzalni bawełny i tkalni w Ozorkowie. Źródło: Paweł Andrzej Górny, Prze­mysł starszy od miasta [w:] Wiado­mości Ozorkowskie, nr 2/2001

Zarząd spółki, podob­nie jak pier­wsi Schlösserowie, wykazy­wał troskę o zebez­piecze­nie soc­jalne swoich pra­cown­ików. Już w 1899 roku ist­ni­ała stołówka zakład­owa; wkrótce urząd­zono przy­tułek położniczy (porodówkę) i ochronkę dla dzieci robot­ników, a dla elity zakład­owej – świ­etlicę (ze m.in. stołem bilar­dowym i szachami). W 1905 roku utwor­zono szkołę ele­men­tarną dla dzieci robot­ników. Z biegiem lat zakład tracił swój rodzinny charak­ter; potomkowie Hen­ryka czy Karola Schlösserów nie wykazy­wali wielkiego zain­tere­sowa­nia sprawami prze­mysłu, spędza­jąc więk­szość czasu na prow­incji. Jed­nak nazwisko Schlösser wciąż wzbudzało pozy­ty­wne sko­jarzenia, dlat­ego pozostało w nazwie spółki. Dowo­dem na wysoką jakość wyrobów niech będą przy­padki podra­bi­a­nia etykiet ozorkows­kich zakładów przez innych pro­du­cen­tów tkanin.

Koni­unk­tura na wyroby baweł­ni­ane, która trwała w XIX wieku, na początku wieku XX uległa zała­ma­niu. W pier­wszych dekadach XX wieku schlösserowskie zakłady zma­gały się z pow­tarza­ją­cymi się kryzysami. Kiedy ograniczano pro­dukcję, wybuchały stra­jki. Tuż przed wybuchem I wojny świa­towej zakład pra­cował zaled­wie na 40% swoich możli­wości pro­duk­cyjnych. Liczba zatrud­nionych z 1500 spadła o 1/3.

Zauważmy jed­nak, że fab­ryka z każdego kryzysu potrafiła wyjść obronną ręką, na co wpływ miały częste mod­ern­iza­cje parku maszynowego i wspom­ni­ana, wysoka jakość wyrobów. W 1898 roku w zakładach zatrud­ni­ano ponad 500 osób i liczba ta niemal nieprz­er­wanie rosła aż do roku 1913 (w zakładach pra­cow­ało wów­czas blisko 1600 ludzi).

 

Wojna, kryzys i wojna

W cza­sie niemieck­iej oku­pacji zakład schlösserowski, podob­nie jak inne przed­siębiorstwa w mieś­cie, został zde­wastowany. W pomieszczeni­ach fab­rycznych Niemcy planowali zor­ga­ni­zować warsz­taty do naprawy maszyn rol­niczych. Praca ruszyła dopiero po zakończe­niu dzi­ałań wojen­nych. Po zakończe­niu dzi­ałań wojen­nych zaczęto odbu­dowywać zakłady; zatrud­nie­nie wzrosło z 492 osób w 1920 roku do przeszło 2700 pod koniec lat 20-tych. Wielki kryzys przełomu lat 2030-tych zach­wiał kondy­cją przed­siębiorstwa. Po jed­nym z licznych stra­jków odszedł dyrek­tor zakładów, Włodz­imierz Eborow­icz.

ozorkow dom administracji

Okazała kamienica wybu­dowana w lat­ach między­wo­jen­nych dla pra­cown­ików admin­is­tracji zakładów schlösserows­kich (ulica Listopad­owa 39).

Po śmierci Natalii Schlösser w 1932 roku, cały zakład prze­jął w dzierżawę jego ówczesny dyrek­tor i ozorkowski przed­siębiorca Mayer Fogel. Okres jego rządów zaz­naczył się licznymi stra­jkami robot­ników. Najbardziej dra­maty­czny z nich, trwa­jący aż 6 tygodni, miał miejsce w 1937 roku. Inter­wencję pod­jęły wów­czas nawet władze cen­tralne państwa.

We wrześniu 1939 roku zakłady schlösserowskie prze­jęli Niemcy. Dyrek­torem został Oskar von Rinow. Na skutek niereg­u­larności dostaw surowca, w trud­nych warunk­ach wojen­nych, pod­jęto decyzję o lik­widacji zakładu. Wyposaże­nie fab­ryki zostało kom­plet­nie zde­wastowane a najbardziej wartoś­ciowe maszyny lub ich części wywieziono do Rzeszy. W pustych halach zor­ga­ni­zowano filię firmy Junkers, w której roz­mon­towywano zniszc­zone samoloty. Zakłady schlösserowskie nigdy już nie odrodz­iły się w swo­jej dawnej formie.

W 1945 roku zakłady włóki­en­nicze zaczęto odbu­dowywać i wkrótce reak­ty­wowano je jako państ­wowe przed­siębiorstwo „Ozorkowskie Zakłady Prze­mysłu Baweł­ni­anego”. W 1974 roku zyskały w nazwie charak­terysty­czny człon „Mor­feo”. Przed­siębiorstwo upadło w lat­ach 90-tych XX wieku. 

 


Paweł Andrzej Górny, Prze­mysł starszy od miasta, Ozorków 2014

Paweł Andrzej Górny, Robert Sebas­t­ian Łuczak, Dzieje Ozorkowa na pod­stawie his­torii społeczności ewangelicko-augsburskiej, Łódź 2009

Zbig­niew Pus­tuła, Friedrich Math­ias Schlösser [w:] Hen­ryk Markiewicz (red), Pol­ski Słownik Biograficzny, Tom XXXV, Warszawa-Kraków 1994

Ste­fan Rosiak, Towarzystwo Schlösserowskiej przędzalni bawełny i tkalni w Ozorkowie (maszynopis)

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 
W 1893 roku, łodzki fab­rykant
Karol Eis­ert zakupił trzy dzi­ałki
przy ulicy Łódzkiej…
»»
 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa