Fab­ryka maszyn Juliusza Hoff­mana w Zgierzu

zgierz hoffman 1911zzr

Panorama dawnych zakładów Juliusza Hoff­mana z 1911 roku. Źródło: Hen­ryk Cybul­ski,His­to­ria fab­ryki Juliusza Hoff­mana w Zgierzu [w:] Zgier­skie Zeszyty Region­alne, Tom 1, Zgierz 2006

Smoluchy” – mówiono niegdyś o robot­nikach hoff­manowskiej fab­ryki maszyn. Warunki san­i­tarne w zakładzie były bardzo prymi­ty­wne, a ubra­nia zami­ast w szatni, wieszano na ścianach hali pro­duk­cyjnej. Aby pod­grzać wodę do umy­cia rąk, do wiaderka wrzu­cano kawałek roz­grzanego met­alu. O czys­tość dbano jedynie w salach fab­rycznych, a za nieporządek karano, cza­sami nawet fizy­cznie.

Julius Hein­rich Hoff­mann założył swój pier­wszy zakład ślusarski w 1871 roku przy ulicy Zegrza­ńskiej (obec­nie Dąbrowskiego 20). Początkowo zaj­mował tylko połowę dzi­ałki; wkrótce wykupił jej drugą część, a z biegiem lat prze­j­mował kole­jne, przyle­ga­jące do niej nieru­chomości.

Już w 1874 roku Hoff­man zatrud­niał trzech robot­ników. Jego zakład stale się rozwi­jał i rozbu­dowywał dzięki skupowa­niu przyległych nieru­chomości. W 1879 roku jego ślusarnię zal­ic­zono do rzędu „fab­ryk znacznych” (na 14 warsz­tat­ach pra­cow­ało 15 robot­ników). Oprócz wyrobu części met­alowych napraw­iano również maszyny miejs­cowych fab­rykan­tów. Zakład dość często zmieniał nazwę, będąc m.in. Fab­ryką Lanego Żelaza i Budowy Maszyn oraz Parową Mechan­iczną Ślusarnią. W 1896 roku Hoff­man otrzy­mał pier­wszy medal na wys­tawie prze­mysłowej w Nowogrodzie. W lat­ach 90-tych XIX wieku zatrud­ni­ano już ponad 100 robot­ników, a na początku XX wieku blisko 200. Prowad­zono również ciągłą wymi­anę parku maszynowego.

Najlep­szy okres w his­torii fab­ryki przy­padł na lata 19071914. 29 grud­nia 1910 roku zakład został przek­sz­tał­cony w Towarzystwo Akcyjne Zgier­skiej Fab­ryki Maszyn „Juliusza Hoff­mana”. Oprócz twórcy przed­siębiorstwa, wśród założy­cieli była jego żona Alber­tyna oraz syn­owie – Wil­helm, Ryszard, Oskar, Edward i Hugo. W następ­nym roku grono akcjonar­iuszy posz­er­zono o cztery osoby: Rudolfa Hoff­mana (brata Juliusza), Otto Mey­era, Stanisława Dłu­gos­zowskiego i Ste­fana Kobylińskiego. Kap­i­tał zakład­owy wynosił 600 tysięcy rubli. W tym okre­sie fab­ryka zatrud­ni­ała 350 robot­ników a moc sil­ników wynosiła 150 KM. Świę­cono sukcesy na wys­tawach – Hoff­man otrzy­mał medale w Bruk­seli (1907), Peters­burgu (19081910), Częs­to­chowie (1909), Odessie (1911) i Łodzi (1911). W tym cza­sie wznie­siono również nowe budynki fab­ryczne i rozsz­er­zono pro­dukcję o nowe typy maszyn. Fab­rykę zaczęto zal­iczać do grona „wiel­kich”.

Po wybuchu I wojny świa­towej pro­dukcję ogranic­zono o połowę, a w 1915 roku całkowicie jej zaniechano. W kole­jnym roku zakład rozpoczął pracę na zaled­wie 25% mocy. Syn Juliusza, Hugo przeniósł część kap­i­tału w głąb Rosji, gdzie z dala od frontu uru­chomił fab­rykę włóki­en­niczą.

zgierz relikty fabryki hoffmana

Miejsce przy ulicy J.H. Dąbrowskiego, w którym zna­j­dowała się hoff­manowska fab­ryka maszyn

Praca w fab­ryce ruszyła ponownie po zakończe­niu wojny, jed­nak kondy­cja zakładu nie była już tak dobra. W lat­ach 20-tych znacząco zre­dukowano zatrud­nie­nie i obniżono płace. W 1923 roku zmarł Juliusz Hoff­man. Zarząd na spółką objęli jego syn­owie – najpierw Oskar, a później Hugo. W kole­jnych, kryzysowych lat­ach trud­ności naras­tały. W 1933 roku robot­nicy pra­cow­ali tylko 3 dni w tygod­niu. Wkrótce zatrud­nie­nie spadło do 25 osób, a pomieszczenia fab­ryczne zaczęto dzierżawić drob­nym włóki­en­nikom. 1 kwiet­nia 1934 roku w fab­ryce wybuchł pożar i doszczęt­nie zniszczył sty­lowe budynki.

Niez­naczne oży­wie­nie nastąpiło w przed­ed­niu II wojny świa­towej. W lat­ach 193839 zatrud­nie­nie wzrosło do 100 osób, jed­nak warunki pła­cowe były bardzo nieko­rzystne. W cza­sie oku­pacji w zakładzie pro­dukowano części do samolotów i okrętów. Dzi­ałal­ność zakońc­zono dopiero w sty­czniu 1945 roku, wraz z wkrocze­niem do Zgierza wojsk Armii Czer­wonej. Pełniącego funkcję zarządcy zakładu Hugo Hoff­mana aresz­towano i zas­trzelono. Jego ciało spoczywa w nieoz­nakowanej mogile na zgier­skim cmen­tarzu ewan­gelickim.

Po wojnie fab­rykę upańst­wowiono. Niestety, dawne, imponu­jące budynki fab­ryczne nie zachowały się do naszych cza­sów.

 


Hen­ryk Cybul­ski, His­to­ria fab­ryki Juliusza Hoff­mana w Zgierzu [w:] Zgier­skie Zeszyty Region­alne, Tom 1, Zgierz 2006

Były zakład Juliusza Hoff­mana [w:] http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/44298,zgierz-byly-zaklad-juliusza-hoffmana.html (dostęp: 29-04-2016)

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 
Środki na uru­chomie­nie firmy
uzyskał dzięki ożenkowi z córką
swo­jego pra­cow­dawcy…
»»
 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa