Rado­goszcz

Rado­goszcz jest jed­nym z najs­tarszych osiedli ludz­kich zna­j­du­ją­cych się na tere­nie dzisiejszej Łodzi; jego początki mogą się­gać X wieku. His­to­ryczne cen­trum tej wsi zna­j­dowało się na wschód od dzisiejszego parku Mick­iewicza, nad rzeką Brzozą (dziś Sokołówką). Praw­dopodob­nie już w XIII wieku ist­niał w Rado­goszczu niewielki gród książęcy, mający strzec drogi z Piotrkowa do Łęczycy. W 1242 roku goś­cił we wsi książę Kon­rad Mazowiecki. Jed­nak gdzie (i czy w ogóle) mógł stać ów gród – nie wiadomo. Przeprowad­zone w lat­ach 60-tych bada­nia arche­o­log­iczne nie przyniosły oczeki­wanych rezul­tatów. Być może ist­niał zbyt krótko by mogły zostać po nim jakiekol­wiek ślady. Co ciekawe, na mapach i planach z końca XVIII i początków XIX wieku pojaw­iają się wzmi­anki o kopcu-mogile, mogą­cym być pozostałoś­cią po owym grodzie, jed­nak trudno dziś odnieść go do jakiegoś miejsca w przestrzeni. Dla wielu badaczy his­to­ria rado­goskiego gródka to „mit”.

W późniejszych wiekach dobra rado­goskie przeszły w ręce pry­watne. W połowie XVII wieku stało we wsi kilka­naś­cie chałup, kar­czma i młyn wodny. Wkrótce Rado­goszcz rozdzielono między dwie rodziny – Strza­łkows­kich i Wągrows­kich. Pod koniec XVIII wieku uru­chomiono we wsi hutę szkła. W 1791 roku na tere­nie dóbr założono osadę olęder­ską. Wkrótce pow­stał kan­torat, podległy zgier­skiej parafii ewan­gelick­iej; w 1849 roku zrzeszał już 1,5 tysiąca wiernych. Co najm­niej od 1798 roku prowad­zono też szkołę ludową.

 

Holendry Rado­goskie, czyli…

W 1793 roku w części dóbr rado­gos­kich należą­cych do Mateusza Strza­łkowskiego założono osadę olęder­ską nazy­waną Holen­drami Rado­goskimi lub Żabieńcem. Osiedle dość szy­bko prze­rosło Rado­goszcz. Kole­jny dziedzic z rodu Strza­łkows­kich – Stanisław – kon­tyn­uował dzieło poprzed­nika, wyci­nał las i osadzał kole­jnych olę­drów. W 1823 roku stało w Żabieńcu 58 domów (w Rado­goszczu tylko 17), rozrzu­conych na obszarze pomiędzy dzisiejszymi uli­cami Żabi­e­niec i Teofilowską. W tym samym roku nal­ic­zono 509 mieszkańców; w prze­waża­jącej więk­szości byli to niemieccy ewan­gel­icy. Trud­nili się głównie rol­nictwem. Z uwagi na obec­ność piasków szk­lars­kich, na początku XIX wieku Maciej Wyszyński założył we wsi hutę szkła (zlik­wid­owaną po jego śmierci w 1822 roku).

Teren Rado­goszcza zaczął gwał­townie zalud­niać się po pow­sta­niu sty­czniowym. Zaczęto parcelować ziemię, wzdłuż drogi łączącej Łódź ze Zgierzem wznos­zono domy i niewielkie zakłady prze­mysłowe, takie jak cegiel­nie, browary, gar­barnie, przędzal­nie czy wykończal­nie tkanin. W lat­ach 18781882 teren fol­warku rado­goskiego kupił łódzki prze­mysłowiec, Juliusz Heinzel. Nad brzegiem stawu założył rozległy park i wybu­dował imponu­jący pałac.

W 1907 roku pow­stała w Rado­goszczu ewan­gelicka ochronka, do której w 1920 roku uczęszczało 80 dzieci. W 1910 roku wybu­dowano budynek mieszczący dwie sale lek­cyjne, mieszkanie dla kan­tora oraz duże pomieszcze­nie mogące pomieś­cić 150 osób (zapewne salę mod­l­itw). Trzy lata później otrzy­mano poz­wole­nie na zakup 4 mórg gruntu z przez­nacze­niem na nowy cmen­tarz.

 

Pod brunatnymi chmu­rami

Ponieważ liczba luteran rosła, rozpoczęto również stara­nia o budynek koś­cielny. W 1920 roku ewan­gel­icy zakupili plac pod koś­ciół; budowę rozpoczęto w 1934 roku, jed­nak nigdy jej nie ukońc­zono. W tym samym roku wznie­siono jedynie dom parafi­alny. W między­cza­sie, w 1932 roku kan­torat odłączył się od zgier­skiej parafii ewan­gelick­iej i utworzył samodzielną parafię św Michała Łódź-Radogoszcz. Liczył 2,5 tysiąca wiernych. Był to znak protestu zori­en­towanych nacjon­al­isty­cznie niemiec­kich parafian, którzy nie zgadzali się z wizją zgier­skiego pas­tora Alek­san­dra Falz­manna, dążącego do zachowa­nia pol­skiego charak­teru koś­cioła ewan­gelick­iego. Na polu walki o nieza­leżność Rado­goszcza szczególną akty­wnoś­cią wykazy­wało się ugrupowanie łódzkiego dzi­ałacza Augusta Utty, szkalu­jącego dzi­ałal­ność Falz­manna. Pier­wszym, i jak się okazało, jedynym pas­torem nowo utwor­zonej parafii, został pochodzący z Alek­sandrowa, 28-letni Artur Schmidt.

Po II wojnie świa­towej parafia ewan­gelicka Łódź-Radogoszcz przes­tała ist­nieć, a obszar dawnej wsi został włąc­zony w granice miasta.

 


Ryszard Bon­isławski, Joanna Podol­ska, Spacerownik Łódzki, Łódź 2007

Arka­diusz Grze­gor­czyk, Ilus­trowana encyk­lo­pe­dia his­torii Łodzi, Łódź 2015

Marek Sygul­ski, His­to­ria Bałut, Tom 1 Kol­o­niza­cja, Łódź 2003

Monika Troszczyńska, Gródek stożkowaty na Rado­goszczu w Łodzi? [w:] Wędrownik 1/2007

Edyta Klink-Orawska, Wiara, praca, nowa ojczyzna. Dzieje luteranizmu na ziemi zgier­skiej
do 1972 roku
, Zgierz 2012

Kaz­imierz Badziak, Z przeszłości dawnej Łodzi. Rado­goszcz i wieś Łódź [w:] Kro­nika Miasta
Łodzi, zeszyt 1/1992

Piotr Pakuła, Dar­iusz Szlawski, Zgierz. Z dziejów miasta XX wieku (do 1939 roku), Zgierz 2013

Dar­iusz Kędzier­ski, Zgier­ska. Od Bałut do Zgierza [w:] Kro­nika Miasta Łodzi, nr 3(59)/2012

Wacław Pawlak, Dookoła rado­goskiego dworu [w:] Gazeta Łódzka, nr 103/1994

Jerzy Sza­ły­gin, Kat­a­log zabytków osad­nictwa holen­der­skiego na Ziemi Łęczy­ck­iej,
Warszawa 2007

Krzysztof Paweł Woź­niak, Niemieckie osad­nictwo wiejskie między Prosną a Pil­icą i Wisłą
od lat 70. XVIII wieku do 1866 roku. Pro­ces i jego inter­pre­tacje
, Łódź 2013

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa