Łęczyca

leczyca rynek old

Stary rynek pod­czas targu. W tle łęczy­cki ratusz (lata 30-ste XX wieku). Źródło: Fotopol­ska (dostęp: 17 czer­wca 2015 r.).

Dzieje XIX-wiecznego osad­nictwa niemieck­iego na tere­nie Łęczycy stanowią jedynie mały rozdział w ponad 1000-letniej his­torii tego miasta. Pier­wszy łęczy­cki gród założony został praw­dopodob­nie już w X wieku. Jego relikty możemy oglą­dać wśród podmokłych łąk roz­cią­ga­ją­cych się na wschód od dzisiejszego miasta, na tere­nie wsi Tum. Od zara­nia dziejów Łęczyca stanow­iła ważny ośrodek władzy w państ­wie pol­skim; w lat­ach 12311352 była stolicą samodziel­nego bytu poli­ty­cznego zwanego księst­wem łęczy­ckim, a przed 1267 rok­iem nadano jej prawa miejskie. Prawdziwy rozk­wit zaczął się w XIV wieku, za panowa­nia króla Kaz­imierza Wielkiego. Monar­cha otoczył miasto murami, wybu­dował zamek i włączył księstwo w granice państwa pol­skiego. Jako stolica wojew­ództwa, Łęczyca stała się ważnym ośrod­kiem rzemieślniczo-handlowym. Za cza­sów Władysława Jagiełły wzrosło znacze­nie poli­ty­czne tego miasta: w 1409 roku król zwołał tu zjazd koronny, a w 1414, na zamku wypowiedział wojnę Zakonowi Krzyżack­iemu.

Kres świet­ności Łęczycy zaczął się w połowie XVII wieku. Pod­czas potopu szwedzkiego, miasto zostało niemal kom­plet­nie zniszc­zone. W 1793 roku, w wyniku II rozbioru Pol­ski, Łęczyca znalazła się pod panowaniem Prusaków. Zaborcy postanow­ili przek­sz­tał­cić ją w twierdzę; wybu­dowali nowe forty­fikacje i wraz z murami miejskimi otoczyli je pogłębioną i posz­er­zoną fosą. W cza­sach Księstwa Warsza­wskiego plany rozbu­dowy twierdzy snuł także Napoleon Bona­parte, jed­nak prze­bieg dzi­ałań wojen­nych zmusił go do zaniecha­nia tych zamierzeń. Po kon­gre­sie wiedeńskim w 1815 roku miasto znalazło się pod zaborem rosyjskim.

 

Sen o włóki­en­niczej stol­icy

Władze Królestwa Pol­skiego stanęły przed wyzwaniem odbu­dowy gospo­dar­czej ziem pol­s­kich, spus­toszonych przez wojny, kryzysy poli­ty­czne i klęski żywiołowe. Głównym pomysło­dawcą utworzenia w Królest­wie Pol­skim ośrodka prze­mysłu włóki­en­niczego był Raj­mund Rem­bieliński, mianowany w 1820 roku preze­sem Komisji Wojew­ództwa Mazowieck­iego. Kilka szczegól­nie zaco­fanych gospo­dar­czo miast, posi­ada­ją­cych warunki sprzy­ja­jące budowie zakładów włóki­en­niczych (bliskość rzek i lasów), włączył w poczet „miast prze­mysłowych”. Stolicą twor­zonego okręgu prze­mysłowego miała być Łęczyca, leżąca w geograficznym cen­trum tej grupy miast.

Kon­cepcje znalazły uznanie u nami­est­nika Królestwa Pol­skiego, Józefa Zajączka. Przys­tą­pi­ono do reg­u­lacji Łęczycy, pole­ga­jącej na roze­bra­niu murów, zasy­pa­niu fos, lik­widacji bas­tionów i wyty­cze­niu czterech nowych, sze­ro­kich ulic. Wyz­nac­zono również 68 placów pod budowę domów dla nowych osad­ników. Miejsce dla osady suki­en­niczej zor­ga­ni­zowano na tere­nie podłęczy­ck­iego fol­warku Wal­iszew. Pod koniec 1823 roku w mieś­cie mieszkało już 13 majstrów dys­ponu­ją­cych 16 warsz­tatami, choć w porów­na­niu z innymi osadami prze­mysłowymi (Ozorków miał w tym cza­sie 288 majstrów, Alek­san­drów215, Zgierz193) nie były to liczby imponu­jące.

Aż do końca lat 20 XIX wieku pro­dukcja włóki­en­nicza w Łęczycy rozwi­jała się pomyśl­nie; rósł eksport do Rosji (w 1824 wyek­s­pe­diowano 296 postawów sukna, a w 1829 roku – 1950 postawów). Niestety, po pow­sta­niu listopad­owym tempo roz­woju prze­mysłu włóki­en­niczego uległo wyraźnemu osła­bi­e­niu. Na skutek nałoże­nia przez Rosję wyso­kich ceł (które uderzyły w cały rodzący się okręg prze­mysłowy) pro­dukcja w Łęczycy uległa gwał­townemu zahamowa­niu. W lat­ach 3040 XIX wieku typowane na stolicę okręgu prze­mysłowego miasto było już tylko niewiekim ośrod­kiem pro­dukcji płó­ci­en­niczej, a suki­en­nictwo niemal całkowicie upadło.

Wznie­sione w lat­ach 20 budynki składu przędzy, dom dla skład­nika i folusz już w lat­ach 30 całkowicie zmieniły swoje przez­nacze­nie. Pod koniec lat 60 miasto zaczęło nawet sprzedawać niewyko­rzys­tane place na Wal­iszewie przez­nac­zone pier­wot­nie pod domy dla rzemieśl­ników. Dopiero w ostat­nim 20-leciu XIX wieku pojaw­iły się budynki, w których pro­dukcja prze­mysłowa trwała przez dłuższy czas.

 

Obca społeczność

Próba przek­sz­tałce­nia miasta w ośrodek prze­mysłowy wiązała się z przy­rostem liczby lud­ności. Najliczniejszą grupę nar­o­dowoś­ciową w XIX wieku stanow­ili Żydzi, których odsetek aż do 1914 roku wahał się pomiędzy 45%–63% ogółu mieszkańców. Pro­cent przed­staw­icieli nar­o­dowości niemieck­iej był niewielki, i nigdy nie przekroczył 5%. Obec­ność mieszkańców pochodzenia niemieck­iego w Łęczycy zapoc­zątkował napływ osad­ników rol­nych na okoliczne ziemie na przełomie XVIIIXIX wieku. W 1800 roku założone zostały takie wsie jak Mikoła­jew i Wygorzele. Od 1824 roku do Łęczycy zaczęli przy­by­wać rzemieśl­nicy wyk­wal­i­fikowani w pro­dukcji włóki­en­niczej; nowi mieszkańcy byli w prze­waża­jącej więk­szości wyz­na­nia ewangelicko-augsburskiego. W 2 połowie XIX wieku gmina ewan­gelicka, w której skład wchodz­iła też pewna grupa Polaków, liczyła 250 osób, a za szczy­towy punkt jej roz­woju uważa się rok 1860, w którym odno­towano 58 urodzeń.

W 1832 roku społeczność łęczy­c­kich ewan­ge­lików została włąc­zona do parafii w Ozorkowie. W niecałe dziesięć lat później, w 1841 roku utwor­zono w Łęczycy fil­iał, liczący wraz z lud­noś­cią zamieszku­jącą okoliczne wsie, 562 osoby. Pier­wszym kan­torem został August Bit­tner. W 1843 roku wyty­c­zono plac pod budowę koś­cioła, jed­nak budynku nie wznie­siono od pod­staw, ale prze­trans­portowano nieużytkowany koś­ciółek z Alek­sandrowa, sto­jący wcześniej w Rudzie Bugaj. W 1913 roku wybu­dowano obok dom parafi­alny, w którym mieś­ciła się również szkoła, a w 1930 wys­taw­iono murowaną dzwon­nicę. Łęczy­cki fil­iał osiągnął najwięk­szy zasięg w roku 1936, kiedy to odłączył się od parafii w Ozorkowie i przek­sz­tał­cił w samodzielną jed­nos­tkę koś­cielną. W tym samym roku w jego granice włąc­zono nieza­leżne kan­toraty w Wygorzelach i Ksawerowie.

 

Co możemy zobaczyć dzisiaj

Dzisiaj Łęczyca postrze­gana jest przede wszys­tkim przez pryz­mat śred­niowiecznej świet­ności. W lat­ach 60-tych XX wieku odrestau­rowano zniszc­zony zamek i urząd­zono w jego murach muzeum, a już w XXI wieku zre­wital­i­zowano starówkę. Najbardziej okazałą pamiątką po nielicznej społeczności ewan­gelick­iej w mieś­cie jest urokliwy cmen­tarz, położony przy ulicy Pol­nej. W lat­ach 80 jego przyszłość stała pod dużym znakiem zapy­ta­nia, jed­nak dzięki staran­iom miejs­cowych społeczników udało się go ura­tować i we względ­nie dobrym stanie można go oglą­dać do dziś. Po koś­ciele i dzwon­nicy sto­ją­cych niegdyś przy ulicy Ozorkowskiej nie ma już żad­nego śladu. Wiadomo, że po rozbiórce drew­ni­anej świą­tyni, pewne jej frag­menty prze­trans­portowano na dziedziniec łęczy­ck­iego zamku, jed­nak obec­nie nie są one wyek­sponowane. Na swoim miejscu stoi za to budynek domu parafi­al­nego i szkoły, pełniący dziś funkcje mieszkalne.

 


Ryszard Rosin, Łęczyca. Mono­grafia miasta do 1990 roku, Łęczyca 2001

Przy­ja­ciel Domu. Ewan­geliczny Kalen­darz Ludowy na rok 1938, Warszawa 1938

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 
Decyzję o założe­niu osady fab­rycznej
na tere­nie wsi Żabice Wielkie, pod­jął
w 1821 roku jej właś­ci­ciel…
 »»
 
Jeszcze pod koniec XVIII wieku
obszar dzisiejszego Alek­sandrowa
pokry­wały piaszczyste… »»
 
Na początku XIX wieku pod­jęto
próbę wprowadzenia Pod­dębic
na drogę nowego roz­woju…
 »»
 
Brużyca pojaw­iła się w źródłach
pisanych już w XIV wieku jako
wieś szlachecka podległa…
 »»
 
Uważa się, iż Dąbie wzięło swą
nazwę od otacza­ją­cych je niegdyś
dębowych lasów…
 »»
 
Na grun­tach fol­warku Zegrzany
włąc­zonych do miasta, wyty­c­zono
nową dziel­nicę… »»
 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa