Pod­dębice

poddebice centrum

Współczesny widok na cen­trum Pod­dębic. Ponad niską zabu­dową góruje katolicki koś­ciół św. Katarzyny.

Trady­cje osad­nicze na tere­nie Pod­dębic się­gają X wieku. Wniosku­jąc po przed­mio­tach znalezionych w datowanym na przełom XIIXIII wieku cmen­tarzysku, osadę zamieszki­wali śred­niozamożni wolni dzierżawcy, trud­niący się na codzień rol­nictwem, myślist­wem i rzemiosłem wojen­nym. Pier­wsza wzmi­anka o osadzie pojaw­iła się łęczy­c­kich księ­gach sądowych już w 1388 roku, a lokacja miała miejsce praw­dopodob­nie pod koniec XIV wieku. Mimo tego, miasto „żyło” nie­jako na uboczu najważnieszych wydarzeń his­to­rycznych i nigdy nie przeży­wało szczegól­nej świet­ności. Przez stule­cia zna­j­dowało się rękach pry­wat­nych, co z pewnoś­cią nieko­rzyst­nie odbiło się na jego stanie gospo­dar­czym. Już w 1673 roku pisano o Pod­dębi­cach jako o „wsi”, podob­nie określali je w 1789 roku lus­tra­torzy wojew­ództwa łęczy­ck­iego. Poeta i pułkownik wojsk pol­s­kich, Lud­wik Sczaniecki, prze­jeżdża­jąc w 1809 roku przez Pod­dębice, w żar­to­bli­wym tonie odno­tował w swoim dzi­en­niku, iż miasto nie ma bruku ani ulic w sobie.

Wraz z początkiem XIX wieku pod­jęto próbę wprowadzenia Pod­dębic na drogę nowego roz­woju. Wprawdzie pewne oży­wie­nie nastąpiło już w drugiej połowie XVIII wieku, kiedy osada stała się włas­noś­cią rodziny San­guszków, jed­nak dopiero prze­ję­cie dóbr przez rodz­inę Zakrzews­kich w 1787 roku zaowocow­ało szeregiem nowych inwest­y­cji. Nestor rodu – Fran­ciszek Ksaw­ery – założył między innymi stawy rybne i unowocześnił fol­wark, a Kle­mens – jego syn i następca – założył w Pod­dębi­cach osadę suki­en­niczą. Osada była oblic­zona na pro­dukcję głównie cienkiego sukna, tzw. szaraczkowego. W 1819 roku wyty­c­zono dzi­ałki dla suki­en­ników, sprowadzanych przede wszys­tkim z kra­jów niemiec­kich. Już w 1821 roku Raj­mund Rem­bieliński napisał w swoim rapor­cie iż w Pod­dębi­cach wiele (…) suki­en­ników świeżo z zagranicy przy­byłych osi­adło. Trzy lata później rapor­tował o obec­nych w mieś­cie 26 „fab­rykach” suki­en­niczych z 26 „maszy­nami”.

Dzięki staran­iom Kle­mensa Zakrzewskiego, upadłe miasteczko 17 wrześ­nia 1822 roku odzyskało prawa miejskie i weszło na drogę szy­bkiego roz­woju. W roku 1828, z 60 dzi­ała­ją­cych pod­dębic­kich warsz­tatów wyek­s­pe­diowano do Rosji 467 postawów sukna. Rosła także liczba mieszkańców, w tym samym roku było ich w mieś­cie już 1544 (dla porów­na­nia – w 1789 roku mieszkało tu 279 osób).

Niewiele wiadomo na temat żyjącej w Pod­dębi­cach społeczności ewan­gelick­iej. Wiemy, że fil­iał podległy parafii w Kon­stan­tynowie założono tu w 1838 roku, a od 1825 roku stał tu już drew­ni­any dom mod­l­itwy. W mieś­cie funkcjonowała również szkoła dla ewan­gelic­kich dzieci. Fil­iał miał imponu­jące rozmi­ary, obe­j­mował swoim zasięgiem aż 124 wsie i kolonie rozpros­zone na ter­e­nach między rzeką Wartą na zachodzie, a miejs­cowoś­cią Puczniew na wschodzie. Dane z 1858 roku mówią o zamieszku­ją­cych miejs­cowość 1845 osobach, wśród których 262 było Niem­cami. Z kolei źródła z 1863 roku wskazują na zamieszku­jące Pod­dębice 2302 osoby, z których 274 było wyz­na­nia ewan­gelick­iego. Można wnioskować, iż wyz­nanie protes­tanckie szło w parze z pochodze­niem niemieckim. Dane z późniejszych lat wskazują, że liczba osób czu­ją­cych się Niem­cami z biegiem lat malała; w 1939 roku, na 4346 mieszkańców miasta, odno­towano tylko 129 osób tej nar­o­dowości.

O niewielkiej, i niezamożnej społeczności ewan­gelick­iej może świad­czyć również skromny koś­ciółek wybu­dowany w 1871 roku. Również opuszc­zony, zarośnięty dziś cmen­tarz nie ma ani imponu­ją­cych rozmi­arów, ani intere­su­ją­cych nagrobków. Nie ma się czemu dzi­wić – po pow­sta­niu listopad­owym w 1831 roku, prze­mysł suki­en­niczy w Pod­dębi­cach, jak i w całym Królest­wie Pol­skim znacząco podu­padł (przy­czyną była przede wszys­tkim, wprowad­zona przez Rosję, wysoka bari­era celna na sukno). Wielu pod­dębic­kich suki­en­ników zaczęło przenosić się do prężnie rozwi­ja­jącej się Łodzi, a miasto nad Nerem znów zaczęło upod­ab­niać się do wsi. W 1870 roku, w wyniku popow­stan­iowych represji, Pod­dębice utraciły sta­tus miasta. Upadku dopełnił ogromny pożar w 1879 roku, straw­ia­jąc liczną, drew­ni­aną zabu­dowę osady.

Na rzeczy­wisty rozwój Pod­dębice musi­ały poczekać jeszcze kilka­dziesiąt lat; w wol­nej Polsce. W 1934 roku odzyskały prawa miejskie, a po II wojnie świa­towej stały się siedz­ibą powiatu.

 


Jan Pietrzak, Pod­dębickie kalen­dar­ium, Pod­dębice 1998

Karol Kra­jew­ski, His­to­ria Pod­dębic w świ­etle doku­men­tów źródłowych, Pod­dębice 2006

Ziemowit Skibiński, Kilka słów o przeszłości miasta [w:] Na sier­adz­kich szlakach, nr 1/1988

E. H. Busch, Beiträge zur Geschichte und Sta­tis­tik des Kirchen– und Schul­we­sens der Ev.-Augsburg Gemein­den im Kön­i­gre­ich Polen, Sankt Peters­burg, Lipsk 1867

Bohdan Bara­nowski, Kat­a­log zabytków budown­ictwa prze­mysłowego w Polsce. Tom 4 Wojew­ództwo łódzkie, Zeszyt 6: Powiaty Łęczyca i Pod­dębice, 1972

Por­tal miasta Pod­dębice: http://www.gmina.poddebice.pl/gminaPoddebice/1/51/

 

Podobne tem­aty

Zobacz też:

 
Decyzję o założe­niu osady fab­rycznej
na tere­nie wsi Żabice Wielkie, pod­jął
w 1821 roku jej właś­ci­ciel…
 »»
 
Dzieje XIX-wiecznego osad­nictwa
w Łęczycy stanowią jedynie mały
rozdział w ponad 1000-letniej

his­torii miasta… »»
 
Budowa cukrowni przez braci
Wern­erów na zawsze odmieniła
obraz tej wsi
 »»
 
Uważa się, iż Dąbie wzięło swą
nazwę od otacza­ją­cych je niegdyś
dębowych lasów…
 »»
 

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa