• Pałac Henryka Schlössera <BR>w Ozorkowie

    Okazały pałac zna­j­du­jący się przy ulicy Łęczy­ck­iej zbu­dowany został przez Hen­ryka Schlössera w lat­ach 18521876. Jego pro­jek­tant, Fry­deryk Adler, nadał mu cechy rene­san­sowe. Pałac posi­ada jede­nas­toosiową elewację...

    czy­taj więcej »

  • Aleksandrów Łódzki

    Jeszcze pod koniec XVIII wieku obszar dzisiejszego Alek­sandrowa pokry­wały piaszczyste i podmokłe pustkowia. Zaled­wie 30 lat później, Raj­mund Rem­bieliński, wiz­y­tu­jąc te same oko­lice, zas­tał tam doskonale roz­planowaną, pry­watną osadę fab­ryczną…

    czy­taj więcej »

  • Domy tkaczy w Zgierzu

    Spośród wszys­t­kich dawnych osad suki­en­niczych w okręgu łódzkim, w Zgierzu zachowało się najwięk­sze skupisko trady­cyjnych domów rzemieśl­niczych. Spaceru­jąc po mieś­cie, znaleźć można jeszcze około 70–ciu tego typu domów, w różnym stanie tech­nicznym...

    czy­taj więcej »

  • Cmentarz ewangelicko-augsburski w Łęczycy

    Dawne przekazy mówią o niezwykłej urodzie tej nekropolii. Pod­czas wiz­y­tacji gminy ewan­gelick­iej w 1846 roku uznano łęczy­cki cmen­tarz za najpiękniejszy w całej diecezji kaliskiej…

    czy­taj więcej »

  • Huta Bardzyńska

    Jej nazwa wzięła się od ist­niejącej tu na przełomie XVIIIXIX wieku huty szkła. Około 1792 roku w osadzie ulokowano kolonię olęder­ską. Słownik Geograficzny z końca XIX wieku podaje, że we wsi zna­j­dował się dom mod­l­itwy ewang. fil­ialny cmen­tarz i szkoła...

    czy­taj więcej »

 

Witamy na stronie

litera osadnicy

 

Śladami bliskiej his­torii

 

Być może codzi­en­nie prze­chodz­imy obok miejsc, których his­torię współt­worzyli przed­staw­iciele obcych kul­tur. Mieszkamy, pracu­jemy, uczymy się, odpoczy­wamy, a nawet robimy zakupy w budynkach, które pow­stały dzięki inic­jaty­wie i przed­siębior­c­zości ludzi o korzeni­ach innych niż pol­skie. Jeśli mieszkasz w Łodzi, zapewne o tym wiesz. His­to­ria wielu z tych miejsc jest wciąż żywa. Pamię­tamy o założy­cielu fab­ryki, której gmach pod­dano rewital­iza­cji. Wiemy, że koś­ciół, do którego chodz­imy na niedzielne msze służył niegdyś ewan­ge­likom. Być może pamię­tamy o funda­torze szpi­tala, w którego murach do dziś możemy się leczyć. Jed­nak po wielu z tych miejsc nie pozostał żaden ślad; inne prze­bu­dowano lub pozostaw­iono bez opieki. Niek­tóre z nich mogą ocaleć już tylko w naszej pamięci, na kar­tach książek lub na stronach inter­ne­towych. Dlat­ego warto je pokazać. Zapraszam na spacer przez łódzkie – przez dawne wsie olęder­skie, osady suki­en­nicze, kom­pleksy fab­ryczne, i inne miejsca, na których widoczne do dziś piętno odcis­nęli przy­bysze z kra­jów niemiec­kich. Zapraszam w podróż przez przestrzeń i czas; w podróż, na którą wystar­czy ze soba zabrać tylko cieka­wość i wyobraźnię. W drogę!

 Zgierz w okre­sie między­wo­jen­nym. Źródło: fotopolska.eu

Miejsca

 

  Miasta

Miasta

 

  Wsie

Wsie

 

  Kościoły ewangelickie

Koś­cioły ewan­gelickie

 

  Pastorówki

Pas­torówki

 

  Cmentarze

Cmen­tarze

 

  Domy tkaczy

Domy tkaczy

 

  Szkoły

Szkoły

 

  Kościoły rzymskokatolickie

Koś­cioły rzym­skoka­tolickie

Oś czasu

 
 
1772
pier­wszy rozbiór Pol­ski
osa1779
pier­wsze osady olęder­skie
na ziemi łęczy­ck­iej
drugi rozbiór Pol­ski
Łódź i oko­lice w grani­cach
Królestwa Prus
założe­nie parafii ewan­gelick­iej
w Brużycy Wielkiej
założe­nie Nowosol­nej,
wzor­cowej kolonii pruskiej

 

 

 

 

Osad­nictwo niemieckie

Jak to się stało, że w mias­tach, miasteczkach i wsi­ach środ­kowej Pol­ski zna­jdziemy tak wiele śladów niemieck­iej obec­ności? Jakie były przy­czyny ich migracji na ziemie pol­skie? Czemu postanow­ili powierzyć swój los założy­cielom osad suki­en­niczych, pod­jąć się trudu zagospo­darowywa­nia nieużytków czy zain­west­ować swoją energię w budowę fab­ryk w dopiero rodzą­cym się okręgu prze­mysłowym? Oso­biste decyzje często bywały wymus­zone przez wypadki dziejowe. XVIII-to i XIX-wieczne osad­nictwo niemieckie na obszarze obec­nego wojew­ództwa łódzkiego prze­bier­ało różne formy i prze­b­ie­gało w kilku falach.

 

Osad­nictwo olęder­skie

 Szkoła ewan­gelicka (Ruda Bugaj)

ruda mainPier­wsi olę­drzy przy­byli na ziemie pol­skie już w XVI wieku. Pochodzili z obszaru dzisiejszej Holandii, przede wszys­tkim Flan­drii i Fryzji. Ich umiejęt­ność gospo­darowa­nia na ter­e­nach zale­wowych oraz zna­jo­mość metod osusza­nia grun­tów była niezwykle pożą­dana przez ówczes­nych właś­ci­cieli ziem­s­kich. Dzięki Olę­drom mogli bowiem pow­ięk­szyć areał ziem uprawnych, a co za tym idzie – zwięk­szyć zyski. Z biegiem lat, mianem „olę­drów” zaczęto nazy­wać wszys­t­kich osad­ników spec­jal­izu­ją­cych się w kar­c­zowa­niu i osusza­niu nieużytków. W XVIII wieku nazy­wano w ten sposób chłopów pochodzą­cych z kra­jów niemiec­kich, z Pol­ski, Czech, Węgier, a nawet Szkocji. Olę­drzy cieszyli się wol­noś­cią oso­bistą, grunty użytkowali na zasadzie dzierżawy, a z właś­ci­cielem ziemi na której pra­cow­ali rozliczali się opła­ca­jąc czynsz. Od końca lat 70-tych XVIII wieku osady tego typu zaczęto zakładać na ziemi łęczy­ck­iej, sier­adzkiej a w mniejszym stop­niu także na… ||| czy­taj więcej

 

Kol­o­niza­cja fry­deryc­jańska

Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.  Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem… ||| czy­taj więcej

 Nowosolna (założona jako Neu-Sulzfeld w 1802 roku) na mapie Kwa­ter­mistr­zostwa (1830). Źródło: www.mapywig.org

 
 
utworze­nie Księstwa
Warsza­wskiego
pier­wsza umowa
z niemieckimi tkaczami
(Ozorków)
pier­wszy drew­ni­any
koś­ciół ewan­gelicki
(Ozorków)
utworze­nie Królestwa
Pol­skiego
pier­wsze nadanie praw
miejs­kich dla osady tkack­iej
(Ozorków)
umowa zgier­ska
uru­chomie­nie pier­wszej
zmech­a­ni­zowanej przędzalni
(Ozorków)
pier­wszy murowany koś­ciół
ewan­gelicki (Zgierz)
pow­stanie
listopad­owe

Okres wojen napoleońs­kich

Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.  Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.

 

Budowa okręgu włóki­en­niczego

 Dom tkacza w Zgierzu. Źródło: strona inter­ne­towa Parku Kul­tur­owego „Miasto Tkaczy”

wlok main1

Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.  Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.

 

 

  Kościoły baptystów

Koś­cioły bap­tys­tów

 

  Kamienice

Kamienice

 

  Pałace

Pałace

 

  Dwory

Dwory

 

  Obiekty fabryczne

Obiekty fab­ryczne

 

  Domy robotnicze

Domy robot­nicze

 

Panorama Łodzi (widok na kwartał ulic: Piotrkowska, Wig­ury, Sienkiewicza, Brzeźna (początek XX wieku). Źródło: fotopolska.eu

 
 
 
wprowadze­nie przez Rosję
blokady cel­nej na sukno
odzyskanie niepodległości
przez Pol­skę
wybuch II wojny
swia­towej

Czas bawełny, czas Łodzi

Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.

 

Między woj­nami

 Ulica Skłodowskiej-Curie w Brzez­i­nach (w tle koś­ciół ewan­gelicki). Źródło: fotopolska.eu

Brzeziny, okres międzywojenny

Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.  Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum. Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.

 

Epi­log

Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum. Aenean sol­lic­i­tudin, metus ut cur­sus porta, dolor risus eges­tas ipsum, quis phare­tra orci eros a sem. Phasel­lus inter­dum massa ac nibh dig­nis­sim, et con­va­l­lis est inter­dum. Sus­pendisse sol­lic­i­tudin justo non elit eleifend, vitae mol­lis nisi vehic­ula. Nulla at massa imperdiet, ali­quam augue nec, fringilla turpis. Sed ultri­ces ipsum quis rhon­cus vestibu­lum. Vestibu­lum tor­tor tel­lus, imperdiet sit amet cur­sus vel, tem­por ac ipsum.  Lorem ipsum dolor sit amet, con­secte­tur adip­isc­ing elit. Viva­mus mol­lis non nulla eget vestibu­lum.

 

 

  Inne budynki

Inne budynki

Autorzy

Podz­iękowa­nia

Poli­tyka pry­wat­ności

Zgod­ność ze stan­dar­d­ami

Jak korzys­tać z wit­ryny?

Licencja

Kon­takt

Słownik pojęć

Rys his­to­ryczny epoki

Cmen­tarze

Posta­cie

 

Mapa